Hoe schrijf je geschiedenis voor een online publiek?
Digital storytelling is geen marketingtruc, maar een eeuwenoude kunst in een nieuw jasje. Wat werkt, wat niet, en hoe je er vandaag nog mee aan de slag kan.
Dit artikel is gebaseerd op mijn onderzoek naar de bruikbaarheid van de verhalensectie op CollectieGelderland, uitgevoerd in het kader van een stage bij Erfgoed Gelderland (2021). Wil je het gehele onderzoek lezen? Stuur mij een berichtje!
Koffer. Perron. Zakdoekjes.
Drie woorden die op zichzelf weinig betekenen. Toch ontstaat er vrijwel direct een scène in je hoofd. Je ziet een druk station voor je, hoort een fluit in de verte en voelt de spanning van iemand die nog snel een laatste knuffel geeft voordat de trein vertrekt.
Dat gebeurt niet toevallig. Mensen zijn van nature geneigd om losse informatie om te zetten in een verhaal. Ons brein zoekt voortdurend naar verbanden, emoties en betekenis om grip te krijgen op de wereld om ons heen. Juist daarom werkt storytelling zo krachtig: informatie in verhaalvorm voelt relevanter, menselijker en makkelijker te onthouden.
Waarom storytelling werkt
Erfgoed bestaat niet alleen uit objecten, data of feiten, maar vooral uit menselijke ervaringen. Een verhaal kan bezoekers meenemen naar andere tijden, verschillende perspectieven laten ervaren en persoonlijke herinneringen oproepen.
Het goede nieuws is dat iedere organisatie al verhalen bezit. Ze zitten in de geschiedenis van een collectie, in lokale herinneringen, in het ontstaan van een organisatie of in de ervaringen van bezoekers zelf. De uitdaging is niet om verhalen te verzinnen, maar om ze op een betekenisvolle manier te vertellen. Daarbij draait het niet alleen om feiten, maar ook om emotie, urgentie en herkenbaarheid.
Een verhaal kan nabijheid voelbaar maken door gebruik te maken van verschillende zintuigen. Met omschrijvingen over iemands gehoor, smaak, geur, zicht en tast kun je de sfeer van het verhaal bepalen. Wanneer mensen zichzelf in de plaats van de personages verplaatsen, is die nabijheid het sterkst voelbaar.
Was Domitianus een effectief keizer (Rijksmuseum van Oudheden, 2021)? Hoe hebben Indische Nederlanders de oorlog en de periode van revolutie ervaren (Rijksmuseum, 2022)? Bezoekers zien verschillende perspectieven en worden aangemoedigd om zelf conclusies te trekken.
Tentoonstellingsmaker Studio Louter schrijft op hun website dat de feiten de bouwstenen en de legitimatie zijn. Maar stelt dat feiten alleen niet genoeg zijn. Daarvoor is urgentie nodig, betekenis. Waarom is het belangrijk dat ik dit weet? Wat biedt dit verhaal mij? Wat moet ik voelen om mij open te stellen voor de betekenis van de feiten? Pas als dat duidelijk is kan er begonnen worden met het vertellen van het verhaal.
Van zaal naar scherm
Waar fysieke tentoonstellingen rekening houden met zaken als belichting, positionering en leesbaarheid van tekstborden, draait het online om toegankelijkheid, navigatie en gebruikservaring. Websites moeten voldoen aan toegankelijkheidsrichtlijnen zoals de WCAG-normen en bezoekers moeten intuïtief hun weg kunnen vinden.
In een museum bepaalt de fysieke ruimte hoe bezoekers zich bewegen. Online ontbreekt die vaste route. Bezoekers komen bovendien lang niet altijd via de homepage binnen, maar landen vaak direct op een losse pagina via zoekmachines of social media. Juist daarom moet digitale storytelling ook buiten een lineaire structuur begrijpelijk en aantrekkelijk blijven.
Praktische tips
Voor het schrijven van toegankelijke teksten bieden verschillende organisaties bruikbare richtlijnen. Het Victoria and Albert Museum benadrukt bijvoorbeeld het belang van helder en menselijk schrijven: houd teksten kort, schrijf zoals je praat en plaats objecten altijd in een bredere context.
Europeana vult dat aan met zeven tips specifiek voor digitaal erfgoed:
Wees persoonlijk
Stel je op als expert, maar blijf informeel
Vertel de verborgen verhalen
Illustreer je verhaal
Geef handvatten
Wees specifiek
Maak het levendig
Nieuwe media bieden een uitgelezen kans om de eeuwenoude verhalenambacht nieuw leven in te blazen. Met ‘There is a bat in the library’ krijg je via Twitter op ludieke wijze inzage in het leven van de vleermuis (Museum of English Rural Life, 2019). Hou je liever zelf de controle als lezer? Kies dan voor een ‘choose-your-own-adventure’ verhaal (Egham Museum, 2020). Stap in de schoenen van een van de eerste vrouwen die mag studeren in het negentiende-eeuwse Engeland: welke draai geef jij aan je studententijd?
Wie een online doelgroep wil bereiken, moet daarnaast rekening houden met de zogeheten 90-9-1-regel van Jakob Nielsen: het grootste deel van de gebruikers consumeert vooral passief content, terwijl slechts een kleine groep actief bijdraagt.
Onze digitale wereld biedt enorme mogelijkheden om erfgoedverhalen toegankelijker, persoonlijker en interactiever te maken. Technologie verandert voortdurend, maar de kern blijft hetzelfde: mensen onthouden geen losse feiten. Ze onthouden verhalen die iets laten voelen.
Bronnen:
Egham Museum, https://twitter.com/EghamMuseum/status/1311453097462575104 (geraadpleegd 17 maart 2022).
Europeana (2021). ‘Seven tips for digital storytelling’ https://pro.europeana.eu/page/seven-tips-for-digital-storytelling (geraadpleegd 17 maart 2022).
Museum of English Rural Life. https://twitter.com/themerl/status/1099661508852752390?lang=en (geraadpleegd 17 maart 2022).
Nielsen, J. (2006). ‘The 90-9-1 rule for participation inequality in social media and online communities’, https://www.nngroup.com/articles/participation-inequality/ (geraadpleegd 17 maart 2022).
Rijksmuseum (2022). ‘Revolusi!’, https://www.rijksmuseum.nl/nl/zien-en-doen/tentoonstellingen/revolusi (geraadpleegd 17 maart 2022).
Rijksmuseum van Oudheden (2021). ‘God op aarde: keizer Domitianus’, https://www.rmo.nl/tentoonstellingen/tijdelijke-tentoonstellingen/god-op-aarde-keizer-domitianus/ (geraadpleegd 17 maart 2022).
Studio Louter. ‘Emotion Design’, https://www.studiolouter.nl/nl/emotion-design (geraadpleegd 17 maart 2022).
Victoria and Albert Museum (2013). Gallery text at the V&A: A Ten point guide, https://www.vam.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0009/238077/Gallery-Text-at-the-V-and-A-Ten-Point-Guide-Aug-2013.pdf (geraadpleegd 17 maart 2022).
